“Làm việc với tư cách là kỹ sư tại Nhật Bản” thực tế ra sao? Những chia sẻ chân thành từ một kỹ sư người Việt Nam đang ở năm thứ ba tại Nhật Bản

Những kỳ vọng và lo lắng trước khi đến Nhật Bản

Những điều “khác với tưởng tượng” mà tôi cảm nhận được khi thực sự làm việc tại Nhật Bản

Trước khi sang Nhật, tôi từng có ấn tượng rằng “Nhật Bản rất nghiêm khắc và phải làm thêm giờ nhiều”, “mối quan hệ cấp trên – cấp dưới rất chặt chẽ, khó bày tỏ ý kiến”. Tuy nhiên, trên thực tế, không khí làm việc khác nhau rất nhiều tùy theo từng đội ngũ hay công ty, và có rất nhiều nơi làm việc có môi trường cởi mở hơn tôi tưởng rất nhiều. Không hiếm gặp những kỹ sư đang làm việc trong môi trường mà khoảng cách với cấp trên rất gần gũi và có thể trao đổi ý kiến một cách thẳng thắn.
Mặt khác, cũng có những lúc tôi cảm thấy bối rối trước những quy tắc ngầm hay những chỉ thị mơ hồ. “Tôi có thể tự quyết định đến mức nào?”, “Tại sao lại cần bước xác nhận này?” – Mỗi khi nhận ra những khoảng cách văn hóa như vậy, tôi lại cảm nhận được sự sâu sắc của việc làm việc tại Nhật Bản. Cảm giác “khác với tưởng tượng” không chỉ mang ý nghĩa tiêu cực, mà còn chứa đựng nhiều bất ngờ thú vị.

Điều khó khăn hơn cả năng lực kỹ thuật chính là “cách thức tiến hành công việc”

Về mặt kỹ thuật, tôi đã có thể phát huy tối đa những kỹ năng đã trau dồi được tại Việt Nam. Những kiến thức về Java, Python, React vẫn là những “vũ khí” hữu ích ngay cả tại môi trường làm việc ở Nhật Bản. Thay vào đó, điều khiến tôi gặp khó khăn chính là cách thức làm việc đặc trưng của Nhật Bản.
Việc bắt tay vào thực hiện trước khi yêu cầu kỹ thuật được xác định hoàn toàn, văn hóa “ưu tiên báo cáo và tham khảo ý kiến trước tiên”, cùng quy trình chú trọng việc xác nhận chi tiết — ban đầu, tôi từng tự hỏi: “Tại sao lại có nhiều thủ tục đến vậy?”. Tuy nhiên, sau khi nhận ra rằng chính sự cẩn thận đó mới tạo nên chất lượng cao, quan điểm của tôi đã thay đổi.
Để có thể hoạt động lâu dài với tư cách là một kỹ sư tại Nhật Bản, tôi cảm thấy không chỉ kỹ năng viết code mà cả kỹ năng báo cáo, liên lạc, tham vấn (hōrensō) và cảm quan về quản lý dự án cũng rất quan trọng. Đây chính là “năng lực tổng hợp để có thể đóng góp ngay lập tức” mà các doanh nghiệp Nhật Bản mong đợi ở các kỹ sư nước ngoài. Việc bạn có ý thức được điều này trước khi gia nhập công ty hay không sẽ ảnh hưởng lớn đến mức độ thoải mái trong công việc trong vài tháng đầu tiên.

Tiếng Nhật không cần phải “hoàn hảo” cũng không sao

Trước khi sang Nhật, tôi lo lắng rằng “nếu không nói tiếng Nhật trôi chảy thì sẽ không làm được việc”. Tuy nhiên, trên thực tế, các thuật ngữ kỹ thuật chủ yếu là tiếng Anh, nên chỉ cần có trình độ tiếng Nhật ở mức giao tiếp hàng ngày là công việc vẫn diễn ra suôn sẻ. Với trình độ tiếng Nhật N2, bạn hoàn toàn có thể phát huy khả năng của mình trong nhiều dự án.
Điều quan trọng là thái độ không bỏ qua những điều mình chưa hiểu. Nếu bạn không ngại “xác nhận” hay “hỏi”, trình độ tiếng Nhật sẽ tự nhiên tiến bộ qua quá trình làm việc. Trong môi trường làm việc tại Nhật Bản, thái độ cố gắng giao tiếp một cách chân thành sẽ mang lại sự tin tưởng hơn là sự hoàn hảo. Nếu bạn đang do dự tìm việc tại Nhật chỉ vì lo lắng về tiếng Nhật – thì nỗi lo đó không phải là rào cản lớn như bạn nghĩ.

Cách đánh giá ở đây khá khác so với ở Việt Nam

Tại Nhật Bản, tôi cảm thấy việc “tiếp tục tạo ra thành tích ổn định” thường được đánh giá cao hơn là “tự chủ động thể hiện bản thân”. Thay vì những thành tích rầm rộ, thái độ tuân thủ tiến độ, đảm bảo chất lượng và đóng góp cho đội nhóm mới là điều được coi trọng.
Ban đầu, tôi cảm thấy khó hiểu về cách đánh giá và đôi khi cũng lo lắng. Tuy nhiên, thông qua các buổi gặp gỡ 1-1 định kỳ và các cơ hội nhận phản hồi, tôi dần dần hiểu rõ hơn về tiêu chí đánh giá. Nỗi lo lắng “không hiểu tại sao mình không được đánh giá cao” là điều mà nhiều kỹ sư Việt Nam đều trải qua. Chỉ cần biết trước về sự khác biệt trong văn hóa đánh giá, tâm lý của bạn sẽ thay đổi rất nhiều.

“Thực tế của Nhật Bản” mà tôi cảm nhận được trong cuộc sống hàng ngày

Ngoài công việc, cuộc sống ở đây mang lại cảm giác an tâm rất cao. An ninh tốt, hệ thống giao thông công cộng chạy đúng giờ và cơ sở hạ tầng sinh hoạt cũng rất hoàn thiện. Cuộc sống tại Nhật Bản là một trong những điểm hấp dẫn lớn đối với các kỹ sư đang tìm kiếm một môi trường an toàn và thoải mái.
Mặt khác, giá thuê nhà và giá cả sinh hoạt cao, nên ban đầu tôi gặp khó khăn trong việc quản lý chi phí sinh hoạt. Việc lập kế hoạch tài chính bao gồm cả chi phí sinh hoạt chứ không chỉ thu nhập sẽ là nền tảng để duy trì sự nghiệp lâu dài tại Nhật Bản. Đối với các thủ tục như gia hạn visa hay chuyển việc, nếu có người tư vấn đáng tin cậy từ trước, cảm giác an tâm khi gặp sự cố sẽ hoàn toàn khác biệt.

“Những lợi ích thực sự khi làm việc tại Nhật Bản” mà tôi nhận ra sau 3 năm

Sau 3 năm làm việc, lợi ích mà tôi cảm nhận rõ nhất chính là sự tin cậy trong sự nghiệp. Kinh nghiệm thực tế tại các công ty Nhật Bản thường được đánh giá cao trên thị trường việc làm, giúp mở rộng các lựa chọn trong tương lai.
Ngoài ra, ý thức về chất lượng và tư duy quản lý dự án là những kỹ năng có giá trị vượt ra ngoài biên giới quốc gia. Kinh nghiệm tại Nhật Bản chắc chắn sẽ nâng cao năng lực cơ bản, độ tin cậy và tầm nhìn của một kỹ sư. Nỗ lực ngắn hạn sẽ trở thành tài sản lâu dài — đó chính là giá trị lớn nhất của việc làm việc tại Nhật Bản.

Làm việc với tư cách là kỹ sư tại Nhật Bản “không dễ dàng, nhưng rất đáng giá”

Nói thật lòng, làm việc với tư cách là một kỹ sư tại Nhật Bản không phải là con đường dễ dàng. Ngôn ngữ, văn hóa, cách thức làm việc — những rào cản cần vượt qua thực sự tồn tại. Tuy nhiên, những kinh nghiệm thu được sau khi vượt qua những rào cản đó chắc chắn xứng đáng với mọi nỗ lực. Điều quan trọng không phải là “hướng tới sự hoàn hảo”, mà là “tiếp tục thích nghi”. Hiện tại, tôi có thể khẳng định rằng kinh nghiệm làm kỹ sư tại Nhật Bản là một lựa chọn đáng để thử thách.

Những điều muốn nhắn nhủ đến những ai muốn làm việc tại Nhật Bản